جستجو :
بزرگترین دشمن دانش نادانی نیست بلکه توهم دانایی است . ( استیون هاوکینگز )                 ::                 بزرگترین هنر معلم ترغیب لذّت و شادکامی و ایجاد دانش خلّاق است. ( انیشتین )                 ::                 ادب عقل را بارور می کند و قلب را روشنی می بخشد و سرلوحه ی بزرگواری است . ( لقمان حکیم )
 
مشاوره
 



 
مشاوره » مقالات تربیتی » کارکرد های آموزش و پرورش
13 آذر 1391
 

کارکرد های آموزش و پرورش

کارکردهای آموزش و پرورش با رشد و تحول اجتماعی ، اقتصادی و سیاسی تغییر پیدا می کنند . با این وجود تعیین و تشخیص کارکردهای آموزش و پرورش مشکل لاینحلی نیست . در صورتی که نسبت به دامنه وسیع کارکردها و پیامدهای آموزش و پرورش حساس باشیم ، می توانیم فهرستی از آن ها فراهم کنیم . ذیلاً کارکرد های مهم آموزش و پرورش را که از مطالعه در نظام های آموزشی در زمان ها و مکان های مختلف به دست آمده ، به طور خلاصه توصیف و بررسی می کنیم . این کارکرد ها مکمل یکدیگر بوده و اهمیت و اولویت آنها با توجه به اهداف و شرایط اجتماعی ، از جامعه ای به جامعه ی دیگر متفاوت است .

1 انتقال فرهنگ

چون فرهنگ ذاتی نیست ، لازم است که به هر نسل جدید آموخته شود . در همه ی جوامع ، میراث فرهنگی مورد اعتناست و چون ممکن است بر اثر غفلت از میان رود ، از این رو ، انتقال  آن به افراد جامعه ، به ویژه نسل های جدید ، اهمیت خاصی پیدا می کند .

با تحول و نوگرایی در جامعه ، فرهنگ پیچیده تر و تغییر اجتماعی سرعت می گیرد . نیروهای تغییر ، انتقال فرهنگ از نسلی به نسل دیگر دشوارتر می سازند . برای بازآفرینی فرهنگی ، آموزش و پرورش نهادی شده ضرورت پیدا می کند .

 2 - جامعه پذیری

انتقال ارزش ها ، گرایش ها  ، هنجارها و رسوم فرهنگی و اجتماعی ، به منظور اجتماعی کردن ( پرورش اجتماعی ) نسل های جدید جامعه صورت می گیرد . کودک در لحظه ی تولد ، یک ارگانیسم زیستی است و فقط بر اثر فراگرد تأثیر پذیری از بزرگسالان ، از طریق پرورش و القای مجموعه ارزش های اجتماعی و الگوهای رفتاری  ، به یک شخص یا انسان اجتماعی تحول یافته قادر به نقش های اجتماعی و کار و خلاقیت می شود .

3 گزینش و تخصیص

هر جامعه نیاز به نیروی کار ماهر و متخصص دارد . تربیت حرفه ای و تخصصی افراد جامعه ، یعنی آماده کردن آنان برای جذب در نیروی کار ، تحت شرایط ساده ، فرزندان یک خانواده ، نقش های شغلی را  به تقلید از والدین خود می آموختند . در جوامع امروز ، به دلیل تقسیم کار پیچیده و قشربندی های اجتماعی مختلف ، افراد برای ایفای نقش های خاصی تربیت می شوند . چون خانواده دیگر از عهده چنین وظیفه ای بر نمی آید ، نهاد آموزش و پرورش این مسئولیت را به عهده گرفته است .

4 نظارت اجتماعی

آموزش و پرورش با القای ارزش های وفاداری به نهادهای جامعه ، به عنوان ساخت و کار کنترل اجتماعی عمل می کند . چون خودمداری فردی به منزله تهدیدی به نظم اجتماعی است ، از این رو ، آموزش و پرورش رسمی می تواند از طریق تربیت و آموزش اخلاقی ، این تهدید را کاهش دهد . فرض بر این است که افراد با جذب و درونی کردن ارزش های جامعه به کنترل خود پرداخته و حامی نظم اجتماعی می شوند .

طریق دیگری که آموزش و پرورش رسمی ، نظم و کنترل اجتماعی را پیش می برد ، جذب و همگون سازی گروه های اجتماعی ، تحت تأثیر آرمان ها و ارزش های مشترک است . به ویژه ، این امر در جوامعی که از اقوام مختلف تشکیل شده اند ؛  از طریق ترویج زبان ، ارزش ها و موازین اخلاقی مشترک ، احترام به نظام اقتصادی و سیاسی تأمین می شود .

5 یگانگی اجتماعی

آموزش و پرورش رسمی ، وسیله مهم تبدیل یک جامعه نامتجانس به جامعه ای یگانه و یکپارچه ، از طریق توسعه و تقویت فرهنگ و هویت مشترک است . از این رو ظهور دولت های ملی با ایجاد نظام های آموزش و پرورش همگانی مقارن بوده است . مدارس ، از طریق آموزش زبان رسمی ، به یکپارچگی اقوام مختلف داخل کشورها کمک کرده و تعلق به یک ملیّت را در آن ها تقویت می کنند .

6 نوآوری و تغییر

با وجود اینکه آموزش و پرورش ، غالباً ، برای تحکیم و تثبیت وضع موجود جامعه به کار برده می شود ، همچنین می تواند منشأ تغییرات اجتماعی باشد . هر جامعه ، دستخوش تغییر و دگرگونی است . در اغلب جوامع ، تغییر با پیشرفت مرتبط تلقی شده و از آموزش و پرورش انتظار می رود که جامعه را در نیل پیشرفت یاری رساند .

جامعه سنتی گرایش به گذشته داشته و بر حفظ میراث فرهنگی تأکید می کند . در مقابل ، جامعه ی پیشرفته به تغییر ارزش ها ، تولید فرهنگ و انطباق آن ها با نیازها و شرایط اجتماعی جدید ، علاقمند است . در این جوامع ، از مؤسسات آموزشی ، آگاهانه ، برای نوآوری ، دانش آفرینی و ایجاد تغییر استفاده می شود . مفهوم پیشرفت این باور را تقویت می کند که تغییر و ترقی ملازم یکدیگرند و از این رو ، این انتظار به وجود می آید که نظام های آموزشی مأموریت مهمی در این زمینه عهده دار شوند .

7 پرورش و رشد شخصی

آموزش و پرورش رسمی ، نگرش ها ، ارزش ها ، سازگاری های ذهنی ، رفتارها و مهارت هایی در فرد ایجاد می کند که شاید در زمینه های اجتماعی دیگری غیر از مدرسه ، انجام پذیر نباشند . مدرسه را غالباً به عنوان جایگاه گذر از یک دنیای شخصی به دنیای غیر شخصی تلقی می کنند . در آنجاست که فرد ، عادات جدید ، مثل وقت کشی و اعتنا به نظم و تربیت را که برای جامعه ارزش دارند ، یاد می گیرد .

کارکرد پرورش شخصی ، ناظر به تربیت همه جانبه ی فردی ، از لحاظ جسمی ، عاطفی ، روانی  ، ذهنی و ذوقی است و در این میان ، آموزش و پرورش رسمی ، نقش مهمی در زمینه پرورش ذهنی افراد بر عهده دارد .

8 کارکرد سرمایه گذاری

رویکردهای اقتصادی ، اجتماعی آموزش و پرورش را اساساً به منزله ی نوعی سرمایه گذاری از سوی جامعه و فرد تلقی می کند . برای جامعه بازدهی سرمایه گذاری آموزش و پرورش ، به شکل نیروی کار با سطح مهارت و شایستگی فنی بالاتر و قدرت تولید فزاینده است که به نوبه خود تداوم و رشد اقتصادی صنعتی را ممکن می سازد . برای افراد ، بازدهی تحصیل وکسب آموزش و پرورش ، به صورت درآمد ، شغل وپایگاه اجتماعی مطلوب تری است که بر اثر کسب مهارت و شایستگی علمی و فنی دوران تحصیلی ، بعدا برای او میسر می شود .

9 پرورش سیاسی

مفهوم پرورش سیاسی که در علوم سیاسی از اهمیت خاصی برخوردار است ،  اشاره می کند به فراگردی که از راه آن ، افراد جامعه ، نگرش ها و احساسات مربوط به نظام سیاسی و نقش خود در آن را کسب می کنند .

نظام آموزش و پرورش یکی از کارگزاران مسئول در فراگرد پرورش سیاسی است .

تربیت سیاسی از دوران طفولیت آغاز می شود و هر چند اثرات آن در سالیان اولیه زندگی افراد ، به دلیل تأثیر پذیری زیاد در این سنین ، قطعی تر است . با وجود این در بزرگسالی نیز ادامه می یابد . محققان همبستگی های مثبتی بین آموزش و پرورش و آگاهی و مشارکت سیاسی مشاهده کرده و نتیجه گرفته اند که برخورداری از تحصیلات رسمی بالاترین تأثیر را بر نگرش های سیاسی دارد و هیچ متغیر دیگری در تعیین نگرش های سیاسی ، با تغییر آموزش و پرورش ، قابل مقایسه نیست  .

منبع : دکتر علی علاقه بند جامعه شناسی آموزش و پرورش انتشارات بعثت سال 1373  

 

Design By Afarinesh Ins.
COPYRIGHT 2010